7/4/16 : Εκπαιδευτική επίσκεψη του προγράμματος : «4th year my friend : astronomy & ISS»

7/4/16 : Εκπαιδευτική επίσκεψη του προγράμματος : «4th year my friend : astronomy & ISS»

Την Πέμπτη 7 Απριλίου 2016 αναχώρησαν από το σχολείο οι 24 μαθητές και 2 συνοδοί καθηγητές και πραγματοποίησαν εκπαιδευτική επίσκεψη στη Θεσ/νίκη. Η επίσκεψη περιελάμβανε :

Α) Επίσκεψη στο αστεροσκοπείο του ΑΠΘ (πανεπιστημιούπολη)   http://www.astro.auth.gr/gallery.html

Εκεί μας περίμενε ο γλαφυρότατος αγαπητός φίλος και ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ κ. Ιωάννης Σειραδάκης (ερευνητής αστροφυσικός και βραβευμένος με το ευρωπαϊκό βραβείο Καρτέσιος το 2005) που μας περιέγραψε τον τρόπο κίνησης και λειτουργίας του θόλου και του διοπτρικού τηλεσκοπίου διαμέτρου 20cm και εστιακής απόστασης 3000m. Η διάρκεια της επίσκεψης ήταν περίπου 1 ώρα.

Οι μαθητές παρατηρούσαν και μετείχαν με προσοχή στην βιωματική παρουσίαση του τηλεσκοπίου (άνοιξαν το θόλο, κίνησαν, ασφάλισαν το τηλεσκόπιο κτλ).

Παρατηρήσαμε τον ήλιο με προβολή σε πέτασμα μέσω του τηλεσκοπίου, αλλά ο ήλιος δυστυχώς την στιγμή της παρατήρησης δεν είχε ευδιάκριτες ηλιακές κηλίδες. Συγκεντρώνοντας τις σκέψεις συνεχίσαμε το πρόγραμμά μας περνώντας και από το αντίγραφο του «Μηχανισμού των Αντικυθήρων» (project με το οποίο ασχολείται επίσης ο κ. Σειραδάκης σε συνεργασία με επιφανείς έλληνες και ξένους επιστήμονες και ερευνητές) που βρίσκεται στις σκάλες προς το θόλο του αστεροσκοπείου.

Β) ΝΟΕΣΙΣ  Κέντρο Διάδοσης Επιστημών & Μουσείο Τεχνολογίας στη περιοχή Θέρμη Θεσ/νίκης  http://www.noesis.edu.gr/

Παρακολουθήσαμε την φαντασμαγορική ταινία «Από τη Γη στο Σύμπαν» κατά την οποία, σύμφωνα με τους παραγωγούς  :

«Ο νυχτερινός ουρανός, γοητευτικός και μυστηριώδης, ανέκαθεν υπήρξε αντικείμενο αρχαίων μύθων και θαυμασμού. Η κατανόηση του Σύμπαντος αποτελεί την αρχαιότερη επιθυμία του ανθρώπου.

Μόλις πρόσφατα όμως έχουμε αρχίσει να αντιλαμβανόμαστε την θέση του πλανήτη Γη στην απεραντοσύνη του κόσμου.

Σας προσκαλούμε να ζήστε τη μοναδική εμπειρία που σας προσφέρει η ταινία «Από τη Γη στο Σύμπαν» και γνωρίστε περισσότερα για το ταξίδι των ουράνιων ανακαλύψεων, από τις θεωρίες των αρχαίων Ελλήνων αστρονόμων μέχρι τα υπερσύγχρονα τηλεσκόπια.

Επισκεφθείτε το Ηλιακό Σύστημα και τον Ήλιο, ζήστε τη γέννηση και το θάνατο αστεριών και ταξιδέψτε ακόμα μακρύτερα, πέρα από το Γαλαξία, στην απεραντοσύνη του Σύμπαντος.»

Κατά την διάρκεια της προβολής ακούστηκε στην αίθουσα ….. «τι υπέροχο που είναι ……». Όντως έτσι ήταν …..ειδικά για όσους έβλεπαν για 1η φορά προβολή σε πλανητάριο. Ήταν η γλυκιά αποζημίωση για τον οργανωτή της εκδρομής.

Γ) Eratosthenes 2016

Στη συνέχεια σε διπλανό χώρο πραγματοποιήσαμε μια «γρήγορη μέτρηση της καθιερωμένης σκιάς» για την μεσημβρινή περίμετρο της Γης και στείλαμε τις μετρήσεις στους συνεργάτες μας του e-twining Eratosthenes 2016 φτιάχνοντας 2 ομάδες εργασίας. Χρησιμοποιήσαμε πήχη και οικοδομικό αλφάδι  αλλά πετύχαμε ικανοποιητικές μετρήσεις.

Στην συνέχεια προχωρήσαμε σε ένα γρήγορο γεύμα, πολλοί με συνοδεία παγωτού λόγω της υπερβολικής για την εποχή ζέστης.

Γυρνώντας συζητούσαμε στο λεωφορείο αστρονομικά και ατελείωτα θέματα που δεν είχαμε ολοκληρώσει το πρωί κατά την αναχώρηση αλλά από ότι φαίνεται ήταν να αδύνατο να λυθούν όλα. Ένα απαντούσαμε και ένα επόμενο ερχόταν. Η επιστροφή στον προγραμματισμένο χρόνο όπως πάντα, κατάκοποι αλλά γεμάτοι εμπειρίες και νέες σκέψεις και ανησυχίες για τον κόσμο που μας περιβάλει…..

Συνοδοί καθηγητές ο υπεύθυνος του προγράμματος ο κ.Πρασόπουλος Δημήτριος (φυσικός) και η κ. Βογιατζή Χριστίνα (μαθηματικός).

Πέμπτη 14 Απριλίου 2016 «Σελήνη, Δίας και Διεθνής Διαστημικός Σταθμός στο 3ο Γυμνάσιο Κομοτηνής

Πέμπτη 14 Απριλίου 2016

«Σελήνη, Δίας και Διεθνής Διαστημικός Σταθμός στο 3^ο Γυμνάσιο Κομοτηνής»

Την Πέμπτη 14 Απριλίου 2016 διοργανώσαμε μια μεγάλη δραστηριότητα με τους μαθητές του προγράμματος «4^th year my friend : astronomy & ISS» και όχι μόνο.

H δραστηριότητα περιελάμβανε:

14.10 -15.00 : Οργάνωση της νυχτερινής δραστηριότητας, χάρτες Σελήνης, κλήρωση βιβλίου αστρονομικού περιεχομένου. Ενημέρωση για την διέλευση του Ερμή στις 9 Μαίου 2016.

17.00 – 20.00 :

α) Πρόγραμμα αστρονομίας Cartes du Ciel , τρόπος χρήσης, βασικές δυνατότητες/τρόπος λειτουργίας, οργάνωση παρατήρησης, αστερισμοί, αντικείμενα παρατήρησης, ουράνιος θόλος με Η/Υ

β) Πρόγραμμα παρατήρησης Σελήνης (Virtual Moon Atlas) : τρόπος χρήσης, βασικές δυνατότητες, αντικείμενα παρατήρησης, κρατήρες / θάλασσες / οροσειρές.

γ) Παρατήρηση ηλιακών κηλίδων με «προβολή σε πέτασμα» χρησιμοποιώντας ένα «ιστορικό» μονόκυαλλο που έχει κατασκευασθεί πριν από 35 χρόνια (8-24 Χ 40) . Είδαμε μια ηλιακή κηλίδα (Νο 2529)

Μπορείτε να την δείτε και εσείς στο αρχείο ηλιακών κηλίδων του τηλεσκοπίου SOHO http://sohowww.nascom.nasa.gov/data/synoptic/sunspots_earth/sunspots_512_20160414.jpg

Τις ηλιακές κηλίδες που υπάρχουν τώρα μπορείτε να τις δείτε και εσείς στο : http://sohowww.nascom.nasa.gov/sunspots/

Παρόλο που το μονόκυαλλο «δεν σου γεμίζει το μάτι» κατάφερε με ένα απλό τρόπο να πετύχει το σκοπό του και να εντυπωσιάσει με τον τρόπο του.

δ) Εκμάθηση χρήσης/εγκατάστασης τηλεσκοπίων  : το ένα διοπρικό 4” σε ισημερινή στήριξη (εστιακής απόστασης 900mm)  και το άλλο τύπου dobsonian 8”  εστιακής απόστασης 1200mm (με παραχώρηση χρήσης από τον Σύλλογο Ερασιτεχνικής Αστρονομίας Θράκης)

ε) Κατασκευή ενός «πρόχειρου χάρτη του ουράνιου θόλου» για τις 15 Ιουνίου (αυτό ήθελαν να κατασκευάσουμε) και απόδοση στους μαθητές για καλοκαιρινή χρήση.

20.00-21.50

α) Προσπάθεια ανεύρεσης Ερμή, Δία με οπτική παρατήρηση από τις 20.00. Στάθηκε ιδιαίτερα δύσκολο και μόνο κατά τις 20.20 καταφέραμε να εντοπίσουμε το Δία και κατά τις 20.40 τον Ερμή.

β) Σελήνη, Δίας .Οι μαθητές άρχισαν να χειρίζονται τα 2 τηλεσκόπια παρατηρώντας στην αρχή τη Σελήνη με διάφορες μεγεθύνσεις από Χ100 έως Χ 360. Αργότερα σημαδέψαμε το Δία με μεγεθύνσεις από Χ45 έως Χ120.

Οι δορυφόροι του Δία εύκολα ορατοί και μαζί με ένα αστέρι του καταλόγου HD έμοιαζε να βλέπουμε 5 δορυφόρους. Το φύλλο παρατήρησης του Δία δόθηκε σε έναν από τους μαθητές που έδειχνε ιδιαίτερα αυξημένο ενδιαφέρον («τιμήν ένεκεν») καθ όλη την διάρκεια του προγράμματος για φέτος.

Στην Σελήνη εστιάσαμε το ενδιαφέρον στο φαράγγι των Άλπεων αν και ήταν περίπου κατά τα ¾ ορατό (πάνω στην διαχωρίζουσα της Σελήνης σκοτάδι/φώς).

Με την αυξημένη μεγέθυνση παρατηρήσαμε την διαχωρίζουσα της Σελήνης με ένα δυνατό προσοφθάλμιο και χρήση barlow lens Χ1,5.

γ) Στη συνέχεια «παίξαμε» με τους αστέρες Alcor και Mizar της Μεγάλης Άρκτου ψάχνοντας να δούμε πόσοι είναι με γυμνό μάτι και με τηλεσκόπιο.

δ) Ακολούθησε μια γρήγορη ουρανογραφία στους αστερισμούς της Μεγάλης Άρκτου, Μικρής Άρκτου και μερικούς βασικούς αστέρες που ήταν ορατοί. Η φωτορρύπανση της περιοχής μας εμπόδισε να κάνουμε ουσιαστική εκμάθηση, αλλά κάτι καταφέραμε. Τρόπος ανίχνευσης πολικού αστέρα και βορρά του τόπου, ήταν μια διαδικασία σχετικά γνωστή σε μερικούς μαθητές.

ε) Στις 21.20 στρέψαμε τα μάτια μας δυτικά (όσοι είχαμε απομείνει, καμιά 15αριά) και περιμέναμε να εμφανισθεί ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός/ISS. Ακριβέστατος στο ραντεβού το βρήκαμε  στις 21.34 περίπου και τον παρακολουθήσαμε για περίπου 3 λεπτά. Χαιρετήσαμε αλλά «δεν μας είδαν» οι κοσμοναύτες που τον επανδρώνουν, αλλά εμείς τους είδαμε !!!! Χειροκροτήματα για την προσπάθεια και την επιτυχία ! Σιγά μην την γλύτωνε με φωτεινότητα περίπου σαν τον Δία !!!

Το φύλλο παρατήρησης του Διεθνούς ISS δόθηκε επίσης σαν αναμνηστικό για τους μαθητές.

Αναμνηστικές φωτογραφίες από την δραστηριότητα δεν βγάλαμε πολλές (μόνο δύο) σημασία έχει οι μαθητές να κρατήσουν στην μνήμη τους αυτά που είδαν (άλλωστε κάποιοι κάτι κατάφεραν με τα κινητά τους πάνω στα προσοφθάλμια).

Παρόλο που η συμμετοχή των μαθητών δεν ήταν μεγάλη (περίπου 50 συμμετείχαν συνολικά), έχει ιδιαίτερη σημασία ότι όσοι συμμετείχαν έμειναν πολύ ευχαριστημένοι, μερικοί ενθουσιασμένοι.

Για την ιστορία θα αναφέρουμε ότι ήρθαν στην δραστηριότητα και 2 μαθητές από το περσινό πρόγραμμα αστρονομίας αν και το έμαθαν την τελευταία ημέρα και μάλιστα εκτέλεσαν υπέροχα τους χειρισμούς του ενός τηλεσκοπίου όταν χρειάσθηκε.

Θερμά ευχαριστούμε τον διευθυντή κ. Παπάζογλου Κωνσταντίνο και την υποδιευθύντρια κ. Σαλαμβά Αικατερίνη που συνέδραμαν και υποστήριξαν την προσπάθειά μας.

Τελειώνοντας να καταγράψουμε ότι η εκδήλωση πέτυχε το σκοπό της. Απογείωσε τα όνειρα μερικών μαθητών, φύτεψε παρατηρησιακές/τηλεσκοπικές εμπειρίες και εικόνες στο μυαλό τους, καθώς και  συναισθήματα χαράς με την θέαση/ανακάλυψη του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού….. Ας είναι χαρούμενα τα όνειρά τους και εμείς να θαυμάζουμε τις επιτυχίες τους.

Την ευθύνη της δραστηριότητας είχε ο καθηγητής Φυσικής Πρασόπουλος Δημήτριος του 3^ο Γυμνασίου Κομοτηνής.

18 Φεβρουαρίου 2016 : Επίδειξη και λειτουργία τηλεσκοπίου

Στην συνάντηση αυτή που είχε διάρκεια περίπου 1 ώρα στους μαθητές παρουσιάσθηκε το ηλιακό τηλεσκόπιο τύπου Coronado PST και η χρήση της ισημερινής στήριξης.
Ξεκινήσαμε παρατήρηση ηλιακών προεξοχών αλλά αναπτύχθηκαν σύννεφα και η παρατήρηση διακόπηκε. Συνεχίσαμε με συζήτηση που αφορούσε την ερχόμενη διάβαση του Ερμή στις 9 Μαίου 2016 και τι μπορούμε να πραγματοποιήσουμε στο σχολείο μας.
Λόγω της διακοπής της ηλιακής παρατήρησης αποφασίσθηκε να πραγματοποιθεί στα διαλείματα του σχολικού προγράμματος τις ερχόμενες μέρες.
Επίσης αποφασίσθηκε να πραγματοποιηθεί βραδινή παρατήρηση με τηλεσκόπιο που θα αρχίσει νωρίς το απόγευμα με παρουσίαση των αστερισμών και του ουράνιου θόλου και μετά θα ακολουθήσει κυρίως παρατήρηση Σελήνης.
Η ημερομηνία θα εξαρτηθεί από τις δυνατότητες των μαθητών και τις καιρικές συνθήκες, αλλά θα φροντίσουμε να είναι εντός του Μαρτίου 2016.

Συνάντηση Α Φεβρουάριος 2016

Στην συνάντηση αυτή πραγματοποιήθηκε παρουσίαση που αφορούσε τον ήλιο, ηλιακές κηλίδες και προεξοχές. Η διάρκεια της συνάντησης ήταν περίπου 1 ώρα. Πολλές οι απορίες και μεγάλος ο ενθουσιασμός των μαθητών για την επερχόμενη παρατήρηση του ήλιου με ηλιακό τηλεσκόπιο.

Συνάντηση 13 Ιανουαρίου 3016

Στην συνάντηση αυτή οι 26 μαθητές του προγράμματος δημιούργησαν και εκπαιδεύθηκαν κυρίως στις ερωτήσεις για τους κοσμοναύτες του ISS. Η συνάντηση είχε διάρκεια περίπου 3 ώρες και συζητήθηκαν και τα παρακάτω θέματα :
α) οργάνωση εκδήλωσης συνομιλίας με τους κοσμοναύτες
β) θέματα διαβίωσης/ εκπαίδευσης/ επαγγελμάτων κοσμοναυτών
γ) θέματα εκπαιδευτικής επίσκεψης στη Θεσ/νίκη
δ) διαδικασίες πριν την επικοινωνία με τους κοσμοναύτες
ε) πολλές ερωτήσεις για το διάστημα, την αστρονομία και την ύπαρξη εξωγήινης ζωής

7/12/15 : Το Ηλιακό Σύστημα μεγαλώνει... του καθηγητή αστρονομίας ΑΠΘ Χάρη Βάρβογλη

Ένα αρκετά ενδιαφέρον άρθρο για το ηλιακό σύστημα που αξίζει να το ξαναδιαβάσουμε και στην συνάντησή μας στις 10/12/15 και να το συζητήσουμε ........ 

Η ανακάλυψη ενός νάνου πλανήτη που αποτελεί το πιο μακρινό γνωστό μέλος του ηλιακού συστήματος ανοίγει τον δρόμο για τον εντοπισμό και άλλων σωμάτων που οι αστρονόμοι θεωρούν ότι περιφέρονται σε άγνωστες περιοχές της κοσμικής γειτονιάς μας...

από τον ιστότοπο http://physicsgg.me/2015/12/07/%CF%84%CE%BF-%CE%B7%CE%BB%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CF%8C-%CF%83%CF%8D%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1-%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%B1%CE%BB%CF%8E%CE%BD%CE%B5%CE%B9/

Οι κομήτες μεταφέρουν στο εσωτερικό Ηλιακό Σύστημα πληροφορίες από το εξωτερικό τμήμα του. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: NASA/JPL-CALTECH

 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: NASA, ESA AND ADOLF SCHALLER

Ο πλανήτης νάνος V774104 ανακαλύφθηκε από το τηλεσκόπιο Subaru

Η πρόσφατη ανακάλυψη του V774104, ενός νάνου πλανήτη σε απόσταση από τον Ήλιο εκατό φορές μεγαλύτερη από αυτήν της Γης, χαιρετίστηκε ως η ανακάλυψη του πιο μακρινού γνωστού μέλους του Ηλιακού Συστήματος. Ομως είναι σίγουρο ότι στο μέλλον θα ανακαλυφθούν και άλλα, πιο απομακρυσμένα από αυτό σώματα, ενώ μερικά από τα ήδη γνωστά θα μετακινηθούν, ακολουθώντας την τροχιά τους, σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Η σημασία της νέας ανακάλυψης έγκειται στο γεγονός ότι αυτός ο νάνος πλανήτης είναι πολύ πιθανό να ανήκει σε έναν πληθυσμό ουράνιων σωμάτων, οι τροχιές των οποίων παρουσιάζουν ένα δυσεξήγητο χαρακτηριστικό: το πλησιέστερο προς τον Ήλιο σημείο της τροχιάς τους, το περιήλιο, βρίσκεται έξω από την τροχιά του Ποσειδώνα. Μία από τις θεωρίες που προτάθηκαν για την ερμηνεία αυτού του χαρακτηριστικού είναι η ύπαρξη ενός απομακρυσμένου, ένατου πλανήτη του Ηλιακού Συστήματος. Ο υπολογισμός της τροχιάς του V774104, με τη βοήθεια παρατηρήσεων που θα πραγματοποιηθούν τον επόμενο χρόνο, θα βοηθήσει στην αξιολόγηση αυτής της θεωρίας.
Άγνωστες περιοχές
Το Ηλιακό Σύστημα καταλαμβάνει μια σφαίρα με ακτίνα 100.000 φορές την απόσταση Γης – Ήλιου, η οποία ονομάζεται αστρονομική μονάδα (astronomical unit, AU) και ισούται με 150.000.000 χιλιόμετρα. Από όλη αυτή την τεράστια έκταση, σήμερα γνωρίζουμε καλά μόνο την κεντρική περιοχή της, ακτίνας μόλις 30 AU, στην οποία κινούνται οι 8 γνωστοί πλανήτες και μερικά άλλα μικρά σώματα, όπως οι νάνοι πλανήτες Δήμητρα και Πλούτωνας, καθώς και οι αστεροειδείς. Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα η μοναδική πληροφορία που είχαμε για την εξωτερική περιοχή του Ηλιακού Συστήματος ήταν οι κομήτες, που σε ένα μικρό τμήμα της τροχιάς τους περνούν από την κεντρική περιοχή του και γίνoνται αντιληπτοί από τη φωτεινή ουρά τους. Με βάση τα χαρακτηριστικά που έχουν οι τροχιές των κομητών, οι αστρονόμοι είχαν υποθέσει την ύπαρξη δύο – άγνωστων τότε – περιοχών του Ηλιακού Συστήματος, πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα: της ζώνης Ετζγουερθ – Κάιπερ και του νέφους του Οορτ. Η ζώνη Ετζγουερθ – Κάιπερ είναι ένας δακτύλιος μεταξύ 30 και 50 AU και προτάθηκε ως η πηγή των κομητών μικρής περιόδου, οι τροχιές των οποίων βρίσκονται λίγο-πολύ πάνω στο ίδιο επίπεδο, αυτό της τροχιάς του Δία. Το νέφος του Οορτ έχει σφαιρική συμμετρία, εκτείνεται σε μια περιοχή από 1.000 ως 100.000 αστρονομικές μονάδες και προτάθηκε ως η πηγή των κομητών μεγάλης περιόδου, τα επίπεδα της τροχιάς των οποίων έχουν τυχαίο προσανατολισμό.
Η ύπαρξη της ζώνης Ετζγουερθ – Κάιπερ επιβεβαιώθηκε παρατηρησιακά το 1992, όταν ανακαλύφθηκε το δεύτερο σώμα αυτής της ζώνης – το πρώτο ήταν ο Πλούτωνας – και έκτοτε έχουν ανακαλυφθεί πάνω από 200. Θα έλεγε κανείς ότι ήταν μια μεγάλη επιτυχία του επαγωγικού τρόπου σκέψης – μόνο που, όπως αποδείχθηκε εκ των υστέρων, πηγή των κομητών μικρής περιόδου δεν είναι η ζώνη Ετζγουερθ – Κάιπερ αλλά μια τρίτη ομάδα ουράνιων σωμάτων, ο σκεδασμένος δίσκος (scattered disk). Σε αυτή την τελευταία ομάδα ανήκει η Ερις, που κατείχε το ρεκόρ του πιο απομακρυσμένου σώματος προτού ανακαλυφθεί ο νάνος πλανήτης V774104, ο οποίος σήμερα βρίσκεται σε απόσταση 103 AU.
Τα περιήλια των μελών της ζώνης Ετζγουερθ – Κάιπερ και του σκεδασμένου δίσκου βρίσκονται κοντά στην τροχιά του Ποσειδώνα. Ως σήμερα είχαν ανακαλυφθεί και δύο σώματα πέρα από τη ζώνη Ετζγουερθ – Κάιπερ, η Σέντνα και το VP113, που ορισμένοι αστρονόμοι θεωρούν ότι ανήκουν στο εσωτερικό νέφος του Οορτ – αλλά άλλοι όχι. Το περιήλιο αυτών των σωμάτων βρίσκεται σημαντικά πέρα από τη ζώνη Ετζγουερθ – Κάιπερ, και έτσι για θεωρητικούς λόγους αποκλείεται να «εκσφενδονίστηκαν» στη σημερινή τροχιά τους από τη βαρυτική έλξη του Ποσειδώνα, λόγω εγγύτατης προσέγγισης σε αυτόν. Αυτό το φαινόμενο είναι η γνωστή βαρυτική υποβοήθηση, που χρησιμοποιούμε για να στείλουμε διαστημόπλοια σε μεγάλες αποστάσεις. Μια πιθανή ερμηνεία του μεγάλου περιηλίου αυτών των σωμάτων είναι ότι «εκσφενδονίστηκαν» από έναν – άγνωστο ως σήμερα – πλανήτη του Ηλιακού Συστήματος, ο οποίος κινείται σε μεγάλη απόσταση από τον Ήλιο. Το σενάριο αυτό συμφωνεί και με προσομοιώσεις της δημιουργίας του Ηλιακού Συστήματος, σύμφωνα με τις οποίες οι αέριοι γίγαντες του Ηλιακού Συστήματος ήταν αρχικά πέντε, εκ των οποίων ο ένας «εκσφενδονίστηκε» σε μεγάλη απόσταση από τη βαρυτική έλξη των υπόλοιπων τεσσάρων (Δία, Κρόνου, Ουρανού και Ποσειδώνα).
«Κρυμμένος» ένατος πλανήτης;
Αν φαίνεται θαύμα της τεχνολογικής προόδου των τηλεσκοπίων το ότι παρατηρήσαμε ένα ετερόφωτο σώμα με διάμετρο 1.000 χιλιόμετρα σε απόσταση 15 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων, τι θα πρέπει να πούμε για τον υπολογισμό της απόστασής του; Η βασική αρχή αυτής της μέτρησης είναι βέβαια σχετικά απλή, και μπορούμε να την καταλάβουμε με ένα απλό παράδειγμα. Σκεφθείτε ότι ταξιδεύετε με το αυτοκίνητό σας σε έναν αυτοκινητόδρομο που περιβάλλεται από μακρινά βουνά και παρατηρείτε ένα δέντρο σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων από εσάς. Λόγω της κίνησης του αυτοκινήτου το δέντρο φαίνεται να προβάλλεται σε συνεχώς διαφορετικά σημεία της εικόνας των βουνών, ενώ ούτε το δέντρο ούτε τα βουνά κινούνται στην πραγματικότητα. Από τη φαινόμενη ταχύτητα κίνησης του δέντρου μπορούμε να υπολογίσουμε την απόστασή του. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με τα μακρινά σώματα του Ηλιακού Συστήματος. Περιφέρονται τόσο αργά γύρω από τον Ήλιο, ώστε για χρονικό διάστημα μερικών ωρών μπορούμε να τα θεωρήσουμε ακίνητα. Έτσι, η θέση τους σε σχέση με τα μακρινά αστέρια φαίνεται να αλλάζει διαρκώς, λόγω της κίνησης της Γης (γύρω από τον άξονά της και περί τον Ήλιο).
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η «κίνηση» είναι εξαιρετικά αργή. Στην περίπτωση του νάνου πλανήτη V774104 είναι μόλις 1,5 δεύτερα λεπτά της μοίρας ανά ώρα, της ίδιας τάξης μεγέθους με το πιθανό σφάλμα που εισάγουν στην εικόνα οι διαταραχές της ατμόσφαιρας! Μετά τη μέτρηση αυτής της γωνίας και τον υπολογισμό της απόστασης, οι αστρονόμοι της ομάδας παρατήρησης, κάνοντας μια εκτίμηση για την ανακλαστική ικανότητα της επιφάνειας του σώματος, μπόρεσαν να εκτιμήσουν και τις διαστάσεις του. Ο υπολογισμός της τροχιάς του είναι, όμως, πολύ πιο δύσκολη υπόθεση. Θα πρέπει να έχουμε στη διάθεσή μας τουλάχιστον τρεις παρατηρήσεις για να υπολογίσουμε τα στοιχεία της τροχιάς του, δηλαδή μεγάλο ημιάξονα, εκκεντρότητα και κλίση ως προς την τροχιά του Δία. Σημειώνω ότι οι παρατηρήσεις θα πρέπει να απέχουν πολλούς μήνες η μία από την άλλη, γεγονός απαραίτητο για να έχουμε μικρό σφάλμα στον υπολογισμό των στοιχείων. Αν προκύψει ότι το περιήλιό του είναι μεγαλύτερο από 35 αστρονομικές μονάδες, τότε θα έχουμε ανακαλύψει και ένα τρίτο σώμα του λεγόμενου εσωτερικού νέφους του Οορτ και, ίσως, μία ακόμη θετική ένδειξη για έναν μακρινό, ένατο πλανήτη του Ηλιακού Συστήματος.

Χάρης Βάρβογλης – http://www.tovima.gr/science/article/?aid=759270

4η Συνάντηση : 26 Νοεμβρίου 2015

Η σημερινή συνάντηση είχε .....

α) ένα βιωματικό παιχνίδι .... χωρισμού ομάδων στο οποίο οι μαθητές με ευκολία και χαρά συμμετείχαν
β) ερωτήσεις και απορίες για θέματα αστρονομικού ενδιαφέροντος χωρίς θεματική ενότητα απλά απαντήθηκαν ερωτήσεις των μαθητών χρησιμοποιώντας ....σχεδιασμό στον πίνακα... με τον απλούστερο δυνατό τρόπο.
γ) άρχισε η προετοιμασία των ερωτήσεων για τους κοσμοναύτες.